جنوب کرمان مینیاتور کشاورزی ایران

جنوب کرمان با وسعتی معادل  40000 کیلومتر مربع جزئی از ناحیه جنوب شرقی ایران محسوب شده و بر روی طول جغرافیایی ۵۶ درجه شمالی و ۱۷ دقیقه شرقی و عرض جغرافیایی ۲۶ درجه و ۴۳ دقیقه واقع شده است و از شمال به کرمان از جنوب به باتلاق جازموریان و استان هرمزگان ،از شرق به استان سیستان بلوچستان و بم از غرب به شهرستان بافت و قسمتی از استان هرمزگان محدود شده است، این منطقه با هفت شهرستان جیرفت ،کهنوج، عنبرآباد ،منوجان ،رودبار جنوب، قلعه گنج و فاریاب جمعاً شامل ۱۳ شهر ۱۶ بخش ۴۴ دهستان ۳۹۰۱ آبادی است و جمعیت تقریبی یک میلیون نفر در این منطقه سکونت دارند.

 از جمله مهمترین ویژگی هایی که بر پدیده اقلیمی آن خصوصاً بارندگی و دما تاثیر فاحش دارد اختلاف شدید ارتفاع است که از ۳۶۹ متر در کناره های هامون چاله جازموریان تا ارتفاعات بیش از 3886 متری قله نشانه بحرآسمان متغیر می‌باشد، ویژگی مهم دیگر این منطق شیب تند کوهستان ها در بخش شرقی و شیب نسبتا ملایم در قسمت شمالی و غربی آن است و این وضعیت بر حرکت های صعودی جریانات مرطوب و بارندگی در مناطق مختلف تاثیر دارد.

 در شمالی ترین قسمت منطقه یک گره بزرگ و پیچیده کوهستانی که از بهم آمیختگی چین خوردگی های زاگرس اصلی رشته کوه مرکزی به وجود آمده استقرار یافته است بین این قسمت و هامون، جلگه ها و دشت های وسیع قرار دارد ارتفاع آنها از ۲۴۰۰ متر در ساردوییه تا 500 متر دربهادر آباد و قسمت‌های انتهایی دشت سولان تغییر می‌کند .

شواهد و قرائن تاریخی بسیاری در دست است که نشان می‌دهد این منطقه از قدیم الایام محل سکونت قبایل مختلف و مرکز عمده کشت و زرع بوده است، که آثار تاریخی به دست آمده از ۳ هزار سال قبل از میلاد، فعالیت‌های کشاورزی و دامپروری بر روی اشیا سنگی حک و حجاری شده است.

 تولید بیش از 4 میلیون و 500 هزار تن انواع محصولات کشاورزی و دامی شامل ۸۵ گونه محصول زراعی و باغی با کیفیت مطلوب و زمینه مساعد برای افزایش سطح زیر کشت به ۵۸۰ هزار هکتار رسیدن حجم تولید در افق۱۴۰۰ از سه برابر وضعیت موجود ،در واقع این پتانسیل توسعه در کمتر جایی از کشور فراهم می باشد، این منطقه با حدود ۲۴۲ هزار هکتار ۲۹ درصد سطح زیر کشت و حدود ۶۷ درصد از کل تولید محصولات کشاورزی و دامی استان و حدود ۴ درصد از تولید کشور را به خود اختصاص داده و به تنهایی در10 محصول کشاورز رتبه اول تا سوم تولید و سطح زیرکشت کشور را داراست به طوری که سرانه مصرف هر ایرانی از تولیدات این منطقه ۵۲ کیلوگرم در سال می باشد، منطقه زرخیز جنوب کرمان در بسیاری از محصولات از لحاظ میزان تولید در واحد سطح دارای رکورد های جهانی بوده و از این نظر از محدود مناطق کشور و بلکه جهان به شمار می‌آید که در یک سال زراعی می توان دو تا سه تاریخ سیب زمینی، پیاز، خیار، هندوانه، گوجه فرنگی ،ذرت و غیره را کاشت و برداشت نمود و مهم ترین منطقه در کشور است که عرضه و تقاضای سیب زمینی و پیاز طرح استمرار آن را کنترل نموده و آینده درخشانی را در صادرات غیرنفتی کشور با توجه به وضعیت سوق الجیشی خود نوید می‌دهد .

مزیت مهم و مطرح محصولات جنوب کرمان به ویژه (مرکبات و خرما) سالم بودن آنهاست که با تلاش های گسترده حوزه معاونت بهبود تولیدات گیاهی این سازمان در جهت تحقق برنامه پنجم توسعه در این زمینه با کاهش مصرف سموم و کودهای شیمیایی، توسعه مبارزه تلفیقی آفات و مبارزه بیولوژیک، این منطقه را از پیشگامان تولیدات ارگانیک در خاورمیانه قرار داده است.

 منابع آبی جنوب کرمان شامل آب های سطحی و زیرسطحی می باشد که عموماً آب ‌های سطحی به صورت رودخانه‌های دائمی و فصلی و آب های زیرسطحی به صورت قنات، چاه و چشمه ظاهر می شوند.

 رودخانه های مهم جنوب کرمان عبارتند از رودخانه هلیل با برآورد سالیانه حدود ۶۰۰ تا ۴۰۰ میلیون متر مکعب آب رودخانه شور با حداکثر آورده سالیانه حدود ۱۰۰ میلیون متر مکعب.

کم‌آبی و افت اب های سطحی و زیرسطحی در جنوب کرمان که به عنوان یکی از معضلات کشاورزی محسوب می شود اکنون با استفاده از راهکارهای علمی و کاربردی جهت استفاده بهینه از منابع آب و توسعه سامانه های آبیاری تحت فشار 87000 هکتار از اراضی جنوب کرمان به این سیستم مجهز شده‌اند.

 مرکبات جنوب کرمان با سطح زیرکشت حدود ۳۳ هزار هکتار و تولید حدود 6۰۰ هزار تن مقام سوم کشور را داراست که به دلیل سالم بودن محصول سال هاست که شاهد صادرات آن به خارج از کشور هستیم.

 هندوانه جنوب کرمان  در سال‌های گذشته رتبه اول سطح و تولید کشور را به خود اختصاص داده بود اما در جهت کاهش مصرف آب در سال جاری سطح زیر کشت این محصول کاهش داده شد و با تولید بیش از ۴۰۴ هزار تن مقام دوم تولید و سطح زیر کشت را در کشور از آن خود کرده است و از طرف دیگر به دلیل کیفیت بالا از شهرت جهانی برخوردار است، خرما نیز به عنوان یکی دیگر از محصولات باغی غالب منطقه با قدمتی در حدود هزاره های قبل از میلاد می باشد این منطقه با سطح زیر کشت بیش از ۳۰ هزار هکتار به تنهایی با وجود ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر خرما ، با تولید سالیانه بیش از ۲۰۰ هزار تن تولید در جایگاه دوم کشور قرار دارد که حدود 90درصد تولید منطقه به‌رقم مضافتی، کلوته و مرداسنگ اختصاص دارد ضمن اینکه به دلیل سالم بودن(عاری از هرگونه سم و کود) بارها محصول خرمای منطقه به کشورهای اروپایی و آسیایی صادر می‌شود.

 جنوب کرمان دارای بیش از یک میلیون و هفتصد هزار واحد دامی است و سالیانه بیش از 60 هزار تن تولیدات دام و طیور می باشد که نشان از وجود پتانسیل به شرایط مطلوب و دامپروری از گذشته تاکنون است، با عنایت به پتانسیل های بخش کشاورزی منطقه زیر بخش دامپروری به عنوان یکی از مهمترین بخش ها نقش موثر و مفیدی در توسعه و اشتغال منطقه بر عهده دارد.

 تلاش های گسترده حوزه معاونت امور دام سازمان جهاد کشاورزی جنوب کرمان با وجود خشکسالی های اخیر به این منطقه سبب شده جنوب کرمان به عنوان یکی از قدرت‌های تولید دامی در جنوب کشور شناخته شود و این صنعت به روند رو به رشد خود ادامه دهد.

 این منطقه با دارا بودن منابع مستعد و عظیم آبزی پروری سد مخزنی جیرفت، 200 بند خاکی و سنگ و سیمانی، بیش از ۱۵۰۰ رشته قنات و چشمه ،بیش از 2200 باب استخر ذخیره آب و بیش از ۵۰۰ هکتار مزارع منفرد پرورش ماهیان گرمابی با تولید سالانه 3353 تن و پتانسیل تولید سالیانه ۱۰ هزار تن انواع آبزیان را داراست.